Kurumsal bir şirket veya şahıs işletmesi yönetirken tüm ticari faaliyetlerinizi vergi mükellefi olan diğer şirketlerle (fatura kesebilen tedarikçilerle) yürütmeniz her zaman mümkün olmaz. Ofisinizin boya işini yapan mahalledeki ustadan, freelance olarak şirket logosunu çizen tasarımcıdan veya ofis için ikinci el bir bilgisayar satın aldığınız şahıstan "fatura" talep edemezsiniz. İşletmenizin kasasından çıkan bu parayı yasal olarak gider (masraf) gösterebilmeniz ve vergi matrahınızdan düşebilmeniz için Vergi Usul Kanunu'nun size sunduğu yasal enstrüman Gider Pusulası'dır.
Gider pusulası, faturanın tersine işler. Satıcı fatura kesemediği için, alıcı (şirket) satıcı adına bir belge düzenler ve işlemi kayıt altına alır. Ancak bu işlem, Maliye Bakanlığı'nın kayıt dışı ekonomiyi engellemek için kurduğu sıkı bir vergi güvenlik ağını, yani Stopaj (Gelir Vergisi Tevkifatı) sistemini tetikler. Şirket kasasından çıkan paranın bir kısmı satıcıya ödenirken, kalan yasal kesinti doğrudan devlete aktarılır.
Gider Pusulası Nedir ve Ne Zaman Düzenlenir?
Gider pusulası, vergi literatüründe "Fatura hükmünde belge" olarak tanımlanır. Ticari bir işletmenin, esnaf muaflığından yararlanan kişilerden (seyyar satıcılar, evde el işi üretenler) veya vergi mükellefi olmayan nihai tüketicilerden mal veya hizmet satın alması durumunda düzenlenir. Şirketin muhasebe kayıtlarına işleyebileceği tek yasal kanıttır.
Temel kullanım senaryoları şunlardır:
- Vergi Mükellefi Olmayanlardan Hizmet Alımı: Temizlik, hamallık, ufak çaplı tamirat veya freelance danışmanlık hizmetleri.
- Esnaf Muaflığından Yararlananlardan Mal Alımı: Hurda alımları, evde üretilen el işi eşyaların şirket tarafından satın alınması.
- Telif ve İhtira Beratı Satın Alımları: Serbest çalışan bir yazılımcıdan kod, bir yazardan makale veya bir tasarımcıdan logo satın alınması.
- Tüketiciden Geri Dönen Mallar: Fatura kestiğiniz bir müşterinin (nihai tüketici) ürünü iade etmesi durumunda, müşterinin faturası olmadığı için iade işlemini belgelendirmek amacıyla.
2026 Yılı Güncel Gider Pusulası Stopaj Oranları
Gider pusulası düzenlendiğinde satıcıya ödenecek paradan kesilen gelir vergisi (stopaj) oranı, alınan malın veya hizmetin türüne göre kesin çizgilerle ayrılmıştır. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun (GVK) 94. maddesine göre 2026 takvim yılı için uygulanan güncel oranlar şöyledir:
| Alımın Türü | Uygulanacak Stopaj Oranı | Açıklama |
|---|---|---|
| Hizmet Alımları | %10 | Temizlik, tamirat, hamallık gibi bedeni veya teknik hizmetler. |
| Mal / Eşya Alımları | %5 | Esnaf muaflığından faydalananlardan alınan ticari mallar. |
| Hurda ve Atık Madde | %2 | Geri dönüşüme yönelik metal, kağıt, plastik hurda alımları. |
| Telif ve Serbest Meslek | %17 / %20 | GVK 18. Madde kapsamındaki telif, patent ve sanatsal eser alımlarında %17; diğer serbest meslek işlerinde %20. |
Örneğin; ofisinizin duvarlarını boyatmak için vergi levhası olmayan bir ustayla net 9.000 TL'ye anlaştığınızı varsayalım. Hizmet alımı olduğu için stopaj oranı %10'dur. Ustanın cebine 9.000 TL net girebilmesi için, faturanın (Gider Pusulasının) 10.000 TL Brüt olarak düzenlenmesi gerekir. Bu durumda 10.000 TL brüt rakamın üzerinden 1.000 TL (%10) kesilir, ustaya 9.000 TL ödenir. Şirketiniz, kestiği bu 1.000 TL'yi takip eden ay vereceği Muhtasar Beyanname ile vergi dairesine ödemekle yükümlüdür.
E-Gider Pusulası Zorunluluğu ve Kesim Aşamaları
Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) dijitalleşme vizyonu doğrultusunda, 2026 yılı itibarıyla kağıt ortamında gider pusulası düzenleme dönemi büyük ölçüde kapanmıştır. E-fatura veya e-arşiv mükellefi olan tüm şirketler, gider pusulalarını da elektronik ortamda (e-Gider Pusulası) düzenlemek zorundadır.
E-Gider pusulası düzenlerken dikkat edilmesi gereken en önemli adım, belgenin karşı tarafa (satıcıya) dijital veya fiziksel ortamda ulaştırılıp imzasının/onayının alınmasıdır. Belgede satıcının Adı, Soyadı, T.C. Kimlik Numarası ve ikametgah adresinin eksiksiz yer alması kanuni bir zorunluluktur. Yanlış TC kimlik numarası ile kesilen pusulalar, maliye denetimlerinde çapraz kontrole takılarak özel usulsüzlük cezasına zemin hazırlar.
Tüketici İadelerinde Gider Pusulası ve KDV Durumu
Gider pusulalarında kural olarak Katma Değer Vergisi (KDV) hesaplanmaz; çünkü karşı taraf vergi mükellefi değildir. Ancak bu kuralın bir istisnası vardır: Nihai tüketicinin ürün iadesi.
Bir e-ticaret siteniz olduğunu ve bir müşterinize 1.200 TL'lik (1.000 TL + 200 TL KDV) bir ürün sattığınızı düşünün. Müşteri ürünü iade ettiğinde, siz ona 1.200 TL geri ödersiniz. Bu iade işlemini muhasebeleştirmek ve devlete ödediğiniz o 200 TL KDV'yi geri alabilmek için müşteri adına Gider Pusulası düzenlersiniz. Bu özel senaryoda pusulanın üzerinde stopaj kesilmez, ancak iade edilen KDV tutarı açıkça gösterilir. Böylece şirket, iade aldığı ürünün KDV'sini kendi KDV beyannamesinde "İndirilecek KDV" olarak göstererek vergi yükünden kurtulur.
Nihayetinde gider pusulası, şirketleri kayıt dışı işlemlere mecbur kalmaktan kurtaran yasal bir emniyet sübabıdır. Ancak doğru stopaj oranının seçilmesi (hizmet mi, mal mı ayrımının iyi yapılması) ve brüt/net hesaplamalarının hatasız yürütülmesi, şirketinizin gereksiz cezalarla karşılaşmasını engelleyecektir. İşlemlerinizi gerçekleştirirken sayfanın üst bölümünde yer alan hesaplama robotunu kullanarak beyanname tutarlarınızı saniyeler içinde doğrulayabilirsiniz.